Hoe gevaren en gevaarlijke situaties te identificeren
ISO 14971:2019 — Risicoanalyse: gevarenidentificatie
Kort antwoord
Gevarenidentificatie is de eerste stap van de risicoanalyse. U moet systematisch alle gevaren, reeksen van gebeurtenissen die tot gevaarlijke situaties kunnen leiden, en de schade die daaruit kan voortvloeien, identificeren. Bijlage C van ISO 14971 biedt een controlelijst van gevaarscategorieën als startpunt.
De gevaarsketen: van gevaar tot schade
ISO 14971:2019 definieert een specifieke oorzakelijkheid keten die u voor elk risico in uw gevarenregister moet traceren:
- Gevaar — de potentiële bron van schade (bijv.: hoogspanningsvoeding in de behuizing van het hulpmiddel)
- Reeks van gebeurtenissen — de omstandigheden en voorzienbare gebeurtenissen die iemand aan het gevaar kunnen blootstellen (bijv.: isolatiestoring → blootliggende contacten → gebruiker raakt hulpmiddel aan)
- Gevaarlijke situatie — de omstandigheid waarin mensen worden blootgesteld aan het gevaar (bijv.: gebruiker in contact met onder spanning staand deel)
- Schade — de daadwerkelijke verwonding of schade (bijv.: elektrische schok die hartstilstand veroorzaakt)
Voorbeeld gevaarskettingtabel
| Gevaar | Reeks van gebeurtenissen | Gevaarlijke situatie | Schade |
|---|---|---|---|
| Hoogspanningsvoeding | Isolatiestoring → blootliggend metaaloppervlak | Bediener raakt blootliggend contact aan tijdens onderhoud | Elektrische schok, hartstilstand (Catastrofaal) |
| Scherp snijdend element | Verkeerde uitlijning tijdens montage → bescherming niet op zijn plaats | Clinicus hanteert het hulpmiddel zonder bescherming | Laceratie (Ernstig) |
| Onjuiste software-uitvoer | Invoergegevens buiten bereik → algoritme extrapoleert → onjuiste dosisaanbeveling | Clinicus handelt op basis van onjuiste dosisaanbeveling | Over- of onderdosering (Kritiek) |
| Latexcomponenten | Patiënt met latexallergie komt in contact met hulpmiddel | Allergische reactie tijdens procedure | Anafylaxie (Kritiek) |
| Biofilmvorming | Onvoldoende reiniging → residueel eiwit op oppervlak | Hergebruik van onvoldoende gereinigd hulpmiddel | Infectie (Ernstig tot kritiek) |
Soorten gevaren (ISO 14971:2019 Bijlage C)
Bijlage C van ISO 14971:2019 biedt een informatieve controlelijst van gevaarscategorieën. Uw gevarenanalyse moet aantonen dat u elke categorie heeft overwogen:
- Energiegevaren: elektrisch, thermisch, mechanisch, straling (ioniserend en niet-ioniserend), akoestisch/trilling
- Biologische gevaren: biocompatibiliteit, herinfectie, microbiële besmetting, pyrogeniciteit
- Chemische gevaren: uitloogbare stoffen, degradatieproducten, ontvlambaarheid, toxicologie
- Informatiegevaren: onvoldoende etikettering, gebruiksaanwijzingen, opleidingseisen, onvoldoende software-uitvoer
- Functionele gevaren: niet uitvoeren van de beoogde functie, onjuiste uitvoer, gegevensverlies
- Omgevingsgevaren: extreme temperaturen, vochtigheid, EMI, hoogte, transport- en opslagomstandigheden
Methoden voor gevarenidentificatie
Faalwijze- en effectanalyse (FMEA)
FMEA onderzoekt systematisch hoe elk onderdeel of elke functie kan falen (faalwijzen), welke effecten die storingen op het systeem zouden hebben, en welke schade uiteindelijk zou kunnen optreden. FMEA werkt goed voor hardwarecomponenten en analyse op ontwertniveau. ISO 14971 verplicht FMEA niet, maar het is de meest gebruikte methode bij risicobeheer van medische hulpmiddelen.
Foutenboomanalyse (FTA)
FTA is een top-down deductieve techniek die begint met een gedefinieerde gevaarlijke gebeurtenis op het hoogste niveau (bijv.: "patiënt ontvangt onjuiste dosis") en terugwerkt via logische EN/OF-poorten om alle combinaties van gebeurtenissen te identificeren die dit kunnen veroorzaken. FTA is bijzonder nuttig voor complexe systemen waarbij een enkele schade kan voortvloeien uit meerdere verschillende faalroutes.
Voorlopige gevarenanalyse (PHA)
PHA is een brede eerste scan die vroeg in het ontwerp wordt uitgevoerd om alle gevaarscategorieën in verband met een hulpmiddelconcept te identificeren voordat gedetailleerde ontwerpbeslissingen worden genomen. Het is minder rigoureus dan FMEA of FTA, maar is waardevol voor het bepalen van de reikwijdte van latere analyses.
HAZOP (Gevarens- en operabiliteitsonderzoek)
Oorspronkelijk ontwikkeld voor procesindustrieën, past HAZOP een reeks leidwoorden toe (Geen, Meer, Minder, Alsook, Anders Dan, Vroeg, Laat, Voor, Na) op elke ontwerpparameter of processtap om afwijkingen en hun gevolgen te identificeren. Nuttig voor het analyseren van programmeerbare functies van infusiepompen en chirurgische hulpmiddelenwerkstromen.
Voorzienbaar verkeerd gebruik
ISO 14971:2019 vereist dat u redelijkerwijs voorzienbaar verkeerd gebruik overweegt — niet alleen het beoogde gebruik. Dit omvat:
- Gebruik door ongetrainde of onervaren gebruikers
- Gebruik buiten de aangegeven patiëntenpopulatie (bijv.: pediatrische patiënten op een hulpmiddel voor volwassenen)
- Gebruik in omgevingen buiten de gespecificeerde condities (bijv.: werking bij hoge vochtigheid)
- Wijziging of reparatie door gebruikers of derden
- Eenmalig gebruik hulpmiddelen hergebruikt of herbewerkt
- Hulpmiddel gebruikt met incompatibele accessoires of verbruiksartikelen
Documentatie van gevarenidentificatie
Het resultaat van de gevarenidentificatie moet worden gedocumenteerd in het Risicobeheerdossier. Typische documenten omvatten:
- Gevarenregister / gevarenlog met alle geïdentificeerde gevaren
- FMEA-werkblad met faalwijzen, effecten en initiële risicoschattingen
- Bijlage C dekkingstabel die aantoont dat alle gevaarscategorieën zijn overwogen
- Beschrijving van het beoogde gebruik en het redelijkerwijs voorzienbare verkeerde gebruik